İşletmelerde Performans Yönetimi:
Bir Yönetim Muhasebesi Aracı Olarak Performans Karnesi
Ali COŞKUN, Doktora Tezi,
Istanbul Üniversitesi, Istanbul, 2005 , Danismani: Prof.Dr. Cengiz ERDAMAR.

(Corporate Performance Management:
The Balanced Scorecard as a Managerial Accounting Tool),
phD thesis by Ali COSKUN,
Istanbul University, Istanbul, 2005 , Advisor: Prof.Dr. Cengiz ERDAMAR. (In Turkish)
 


ABSTRACT

The performance should be effectively measured and carefully managed in any type of organization. This thesis reviews the performance measurement and management tools and techniques offered by the management literature. One of these tools is the balanced scorecard that provides a comprehensive set of financial and nonfinancial performance measures for the organizations to be strategy focused. Although introduced a short time ago, the balanced scorecard has become a widespread performance management tool throughout the world. The thesis includes a survey on the implementation of performance management systems, importance and use of performance measures, and the adoption of the balanced scorecard in the biggest 500 Turkish manufacturing companies. In this study , the comparison of the performance measurement systems of the balanced scorecard users and nonusers shows that the performance management is better implemented and the managers are more satisfied with the corporate performance in the balanced scorecard users.


ÖZET

Isletmelerde, performansin etkin olarak ölçülmesi ve dikkatli bir sekilde yönetilmesi gereklidir. Bu tezde, isletme yazininin önerdigi performans ölçümünde ve yönetiminde kullanilan araç ve yöntemler incelenmistir. Bu araçlardan biri olan performans karnesinde (balanced scorecard), finansal ve finansal olmayan performans ölçütleri kapsamli bir sekilde kullanilmakta ve isletmelerin strateji odakli hale gelmesi saglanmaktadir. Yakin zamanda ortaya çikmasina ragmen performans karnesi, dünya çapinda yaygin bir performans yönetim araci haline gelmistir. Bu tez, Türkiye'deki 500 Büyük Sanayi Isletmesindeki performans ölçüm ve yönetim sistemleri, bu isletmelerde kullanilan performans ölçütleri ve performans karnesinin bu isletmelerde kullanilip kullanilmadigi ile ilgili bir anket çalismasini içermektedir. Bu çalismada, performans karnesi kullanan ve kullanmayan isletmelerin performans ölçüm sistemleri karsilastirilmistir. Sonuç olarak, performans karnesi kullanan isletmelerdeki performans yönetiminin performans karnesi kullanmayan isletmelere göre daha iyi oldugu belirlenmis ve performans karnesi kullanan isletmelerdeki yöneticilerin, isletmelerinin kurumsal performansindan daha fazla memnun olduklari görülmüstür.

IÇINDEKILER / CONTENTS

ÖZ

ABSTRACT

ÖNSÖZ

IÇINDEKILER

TABLOLAR

SEKILLER

KISALTMALAR

GIRIS

1. BIRINCI BÖLÜM: PERFORMANS ÖLÇÜMÜ VE YÖNETIMI

1.1. PERFORMANS ÖLÇÜMÜ KAVRAMI

1.1.1. Performans Ölçümünün Tanimi

1.1.2. Performansin Ölçülmesinin Nedenleri

1.1.3. Performans Ölçümünün Tarihsel Gelisimi

1.1.4. Performans Ölçümü Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler

1.2. FINANSAL PERFORMANS ÖLÇÜM YÖNTEMLERI

1.2.1. Finansal Tablolarin Oran Yöntemi ile Analizi

1.2.2. Artik Gelir

1.2.3. Ekonomik Katma Deger

1.2.4. Finansal Performans Ölçütlerinin Yaygin Olarak Kullanilmasinin Nedenleri ve Bu Ölçütlere Yapilan Elestiriler

1.3. FINANSAL OLMAYAN PERFORMANS ÖLÇÜM YÖNTEMLERI

1.3.1. Üretim Esasli Performans Ölçümü

1.3.1.1. Verimlilik

1.3.1.2. Etkinlik

1.3.1.3. Etkililik

1.3.1.4. Çalisma Yasami Kalitesi

1.3.1.5. Yenilik

1.3.2. Kalite Esasli Performans Ölçümü

1.3.2.1. Malcolm Baldrige Ulusal Kalite Ödülü

1.3.2.2. Avrupa Kalite Yönetimi Vakfi Avrupa Kalite Ödülü

1.3.2.3. ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemi

1.3.3. Pazarlama Esasli Performans Ölçümü

1.3.3.1. Pazarlama Verimlilik ve Etkinlik Analizleri

1.3.3.1.1. Satis Analizleri

1.3.3.1.2. Satis Performans Endeksi

1.3.3.1.3. Pazar (Marka) Payi Analizleri

1.3.3.1.4. Pazarlama Oran Analizleri

1.3.3.1.5. Müsteri Tutumlarinin Izlenmesi

1.3.3.2. Pazarlama Denetimi

1.3.4. Stratejik Yönetim Esasli Performans Ölçümü

1.3.5. Internet Esasli Performans Ölçümü

1.4. YÖNETIM MUHASEBESINDE PERFORMANS ÖLÇÜM YÖNTEMLERI

1.4.1. Bütçeleme

1.4.2. Standart Maliyetleme ve Sapma Analizi

1.4.3. Sorumluluk Merkezleri Olusturarak Birim Performanslarinin Ölçülmesi

1.4.3.1. Gelir Merkezleri

1.4.3.2. Maliyet Merkezleri

1.4.3.3. Kar Merkezleri

1.4.3.4. Yatirim Merkezleri

1.4.4. Faaliyet Tabanli Yönetim

1.4.5. Performans Karnesi

1.5. PERFORMANS YÖNETIMI KAVRAMI

2. IKINCI BÖLÜM: PERFORMANS KARNESI YÖNTEMI

2.1. PERFORMANS KARNESI KAVRAMI

2.2. PERFORMANS KARNESININ ORTAYA ÇIKISI VE GELISIMI

2.2.1. Performans Karnesinin Ortaya Çikmasinin Nedenleri

2.2.2. Performans Karnesinin Gelisimi

2.2.3. Performans Karnesinin Kullanim Yayginligi

2.2.4. Türkçe Yazinda Performans Karnesi Kavrami

2.3. PERFORMANS KARNESININ BOYUTLARI

2.3.1. Performans Karnesinin Dört Temel Boyutu

2.3.2. Performans Karnesinde Kullanilan Diger Boyutlar

2.4. PERFORMANS KARNESI KULLANIMININ ISLETMEYE SAGLADIGI FAYDALAR

2.5. PERFORMANS KARNESINE GETIRILEN ELESTIRILER

2.6. PERFORMANS KARNESI BENZERI PERFORMANS ÖLÇÜM YÖNTEMLERI

2.6.1. Kumanda Paneli Yöntemi

2.6.2. Maddi Olmayan Varliklar Cetveli ve Skandia Kilavuzu Yöntemleri

2.7. PERFORMANS KARNESI ILE TOPLAM KALITE YÖNETIMI ILISKISI

3. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: PERFORMANS KARNESI YÖNTEMININ UYGULANMASI

3.1. BIR ISLETMEDE PERFORMANS KARNESINE GEREKSINIM DUYULMASININ NEDENLERI

3.2. PERFORMANS KARNESININ UYGULAMA ASAMALARI

3.3. PERFORMANS KARNESI UYGULAMASINDA BILGISAYAR PROGRAMI KULLANIMI

3.4. ÖDÜLLENDIRME SISTEMI ILE PERFORMANS KARNESI ARASINDAKI BAGLANTININ KURULMASI

3.5. PERFORMANS KARNESININ BASARILI OLMASI IÇIN DIKKAT EDILMESI GEREKENLER

3.6. PERFORMANS KARNESININ UYGULAMA ALANLARI

3.6.1. Sanayi Isletmeleri

3.6.2. Ticaret Isletmeleri

3.6.3. Hizmet Sektöründeki Isletmeler

3.6.3.1. Finans Sektöründeki Isletmeler

3.6.3.2. Saglik Sektöründeki Isletmeler

3.6.3.3. Turizm Sektöründeki Isletmeler

3.6.3.4. Egitim Sektöründeki Isletmeler

3.6.3.5. Bilgi Teknolojisi Hizmeti Sunan Isletmeler ve Isletmelerin Bilgi Islem Birimleri

3.6.3.6. Diger Hizmet Sektörlerindeki Isletmeler

3.6.4. Kar Amaci Olmayan Isletmeler

3.6.5. Kamu Kuruluslari

3.6.6. Yerel Yönetimler

4. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: TÜRKIYE'DEKI EN BÜYÜK 500 SANAYI ISLETMESINDE UYGULANAN KURUMSAL PERFORMANS ÖLÇÜM VE YÖNETIM YÖNTEMLERI ILE ILGILI BIR ARASTIRMA

4.1. ARASTIRMANIN AMACI

4.2. ARASTIRMANIN KAPSAMI

4.3. ARASTIRMANIN BILGI TOPLAMA YÖNTEMI

4.4. ARASTIRMA VERILERININ ANALIZ YÖNTEMI

4.5. ARASTIRMAYA KATILAN ISLETMELERIN VE ANKETI CEVAPLANDIRAN KISILERIN PROFILLERI

4.6. ARASTIRMADA ELDE EDILEN VERILER VE ANALIZI

4.6.1. Performans Ölçümü Yapilmasinin Nedenleri

4.6.2. Performans Ölçüm ve Yönetim Sistemleri

4.6.2.1. Performans Ölçümü ile Ilgili Genel Görüsler

4.6.2.2. Büyük Sanayi Isletmelerindeki Performans Ölçümü ve Yönetimi Uygulamalari ile ilgili Görüsler

4.6.2.3. Isletmelerde Performans Ölçümünün Düzenli Olarak Yapilip Yapilmadigi Ile ilgili Görüsler

4.6.2.4. Performans Ölçümü Ile Ilgili Genel Görüslerle Uygulamalarin Karsilastirilmasi

4.6.3. Performans Ölçütlerinin Önemliligi ve Ölçüm Sikligi

4.6.3.1. Finansal Performans Ölçütleri

4.6.3.1.1. Finansal Performans Ölçütlerinin Önemliligi

4.6.3.1.2. Finansal Performans Ölçütlerinin Ölçüm Sikligi

4.6.3.1.3. Finansal Performans Ölçütlerinin Önemlilik Düzeyinin ve Ölçüm Sikliginin Kuadrant Analizi Yöntemi Ile Karsilastirilmasi

4.6.3.2. Müsterilerle Ilgili Performans Ölçütleri

4.6.3.2.1. Müsterilerle Ilgili Performans Ölçütlerinin Önemliligi

4.6.3.2.2. Müsterilerle Ilgili Performans Ölçütlerinin Ölçüm Sikligi

4.6.3.2.3. Müsterilerle Ilgili Performans Ölçütlerinin Önemliliginin ve Ölçüm Sikliginin Kuadrant Analizi Yöntemi Ile Karsilastirilmasi

4.6.3.3. Süreçlerle Ilgili Performans Ölçütleri

4.6.3.3.1. Süreçlerle Ilgili Performans Ölçütlerinin Önemliligi

4.6.3.3.2. Süreçlerle Ilgili Performans Ölçütlerinin Ölçüm Sikligi

4.6.3.3.3. Süreçlerle Ilgili Performans Ölçütlerinin Önemliliginin ve Ölçüm Sikliginin Kuadrant Analizi Yöntemi Ile Karsilastirilmasi

4.6.3.4. Gelisme ve Ögrenme Ile Ilgili Performans Ölçütleri

4.6.3.4.1. Gelisme ve Ögrenme ile Ilgili Performans Ölçütlerinin Önemliligi

4.6.3.4.2. Gelisme ve Ögrenme ile Ilgili Performans Ölçütlerinin Ölçüm Sikligi

4.6.3.4.3. Gelisme ve Ögrenme ile Ilgili Performans Ölçütlerinin Önemliligi ile Ölçüm Sikliginin Kuadrant Analizi Yöntemi Kullanilarak Karsilastirilmasi

4.6.3.5. Dört Boyuttaki Performans Ölçütlerinin Önemlilik ve Ölçüm Sikligi Ortalamalarinin Karsilastirilmasi

4.6.4. Büyük Sanayi Isletmelerinde Performans Karnesi Kullanimi

4.6.4.1. Performans Karnesi Kullanim Oranlari

4.6.4.2. Performans Karnesi Kullanmayan Isletmelerdeki Yöneticilerin Gelecekte Bu Yöntemi Kullanmakla Ilgili Düsünceleri

4.6.4.3. Performans Karnesinin Kullanim Süresi

4.6.4.4. Performans Karnesi Kullanilan Isletme Birimleri

4.6.4.5. Performans Karnesi Uygulamasinda Bilgisayar Kullanimi

4.6.4.6. Performans Karnesi Uygulamasina Baslanma Nedeni

4.6.4.7. Performans Karnesinde Kullanilan Boyutlar

4.6.4.8. Performans Karnesinin Uygulanmasi ile Ilgili Görüsler

4.6.4.9. Performans Karnesinden Beklentiler

4.6.5. Büyük Sanayi Isletmelerinde Kalite Yönetimi ve Yönetim Muhasebesi Yöntemlerinin Kullanimi

4.6.5.1. Kalite Yönetimi Yöntemlerinin Kullanimi

4.6.5.2. Yönetim Muhasebesi Yöntemlerinin Kullanimi

4.6.6. Büyük Sanayi Isletmelerinin 2003 Yili Performansi

4.6.7. Performans Karnesi Kullanan ve Kullanmayi Düsünen Isletmelerin Profilleri

4.6.8. Performans Karnesi Kullanan ve Kullanmayan Büyük Sanayi Isletmelerinin Karsilastirilmasi

4.6.8.1. Performans Ölçüm ve Yönetim Sistemlerinin Karsilastirilmasi

4.6.8.2. Performans Ölçütlerinin Önemlilik Düzeylerinin ve Ölçüm Sikliklarinin Ortalamalarinin Karsilastirilmasi

4.6.8.3. Performans Degerlendirmelerinin Karsilastirilmasi

SONUÇ

KAYNAKÇA

EKLER

EK-1: ANKET FORMU GÖNDERILEN TÜRKIYE'DEKI BÜYÜK SANAYI ISLETMELERI

EK-2: ANKET FORMU

ÖZGEÇMIS